Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Blokkades en beledigingen

2 april 2015 - Zes maanden terug heeft het Constitutionele Gerechtshof een wetsvoorstel afgewezen dat de overheid de macht geeft om websites binnen korte tijd te laten blokkeren. Op 20 maart heeft het parlement het eerste artikel van een soortgelijke wet opnieuw aangenomen. De overheid kan nu binnen vier uur een website melden bij de Directie Telecommunicatie om verschillende redenen, waaronder het veilig stellen van bezit, het beschermen van het recht op leven, om de nationale veiligheid en publieke orde te bewaren, om misdaad te voorkomen of om de volksgezondheid te beschermen. De Directie Telecommunicatie moet het verzoek van de overheid binnen vier uur uitvoeren, waarna een rechter van het strafhof binnen 24 uur ermee in moet stemmen. Als de rechter niet binnen die tijd ermee instemt, wordt de ban automatisch teruggedraaid. Wanneer blijkt dat een website bijvoorbeeld de publieke orde verstoort, worden providers door middel van een gerechtelijk bevel gedwongen om te helpen bij het opsporen van de verdachten die de website hebben gebouwd. 

Volgens communicatiegeleerde Alsı Tunç van de Istanbul Bilgi Universiteit zijn websites en de sociale media een manier voor Turken om informatie te verwerven buiten de overheidscontrole om. Tunç zegt dat Turken door de toenemende controle van de staat over het internet de strijd tegen censuur verliezen. Naast 14-15 miljoen Turkse Twitter gebruikers zijn er 25-40 miljoen Turken actief op Facebook. Tijdens de ‘Arabische Lente’ heeft de sociale media invloed gehad op de revoluties. Die invloed moet niet worden overschat, maar de Turkse overheid heeft in de Arabische wereld gezien wat het resultaat kan zijn en wil dit risico uitsluiten. Zodoende zijn er momenteel maar liefst 67.000 (onderdelen van) websites geblokkeerd in Turkije.

Verschillende rapporten geven aan dat de controle van de overheid op het internet en op nieuwsmedia sterker wordt. Het rapport ‘Democratie in Gevaar’ van het Internationale Pers Instituut (IPI), dat is gebaseerd op verzamelde informatie van de afgelopen vier jaar, geeft aan dat de Turkse autoriteiten niet genoeg doen om het recht op het delen en ontvangen van informatie in stand te houden en soms zelfs bewust beperken. Door de financiële druk op de nieuwsmedia, een giftig politiek klimaat, de manipulatie van wetten, de controle op wat er online wordt gezegd en het niet straffen van aanvallen op journalisten wordt volgens het IPI de democratie in Turkije in gevaar gebracht. Een rapport van de Ankara Journalisten Vereniging dat uitkwam in februari uitte kritiek op het groeiende aantal rechtszaken dat aangespannen wordt tegen journalisten op beschuldiging van laster.

In Turkije is het verboden om ambtenaren te beledigen, daarvoor kan iemand tot een jaar celstraf krijgen. Hier kunnen zes maanden aan toegevoegd worden als de belediging in het openbaar wordt gemaakt, zoals via de media. Sinds de zomer van 2014 zijn er meer dan 80 mensen aangeklaagd wegens belediging van overheidsfunctionarissen en ook vanwege het beledigen van president Erdoğan.

Ook journalisten worden er meer en meer slachtoffer van, zo heeft de journaliste Mine Bekiroğlu in maart 2015 vijf maanden voorwaardelijke celstraf gekregen voor het beledigen van de president op haar sociale media account. Ze zegt zelf dat haar berichten kritisch maar niet beledigend waren. In maart zijn ook twee cartoonisten van het weekblad Penguen veroordeeld tot elf maanden celstraf, inmiddels omgezet in een boete van 7000 lira, vanwege een cartoon waarin ze een verborgen belediging van de president zouden hebben verwerkt. Er zou gesuggereerd worden dat Erdoğan homo is. De cartoonisten pleiten onschuldig te zijn; het was niet de intentie geweest om een dergelijke suggestie te wekken. Naast mensen die werken voor nieuwsbladen worden ook anderen, zoals de voormalige Miss Turkije en elf middelbare scholieren, vervolgd voor het beledigen van de president. 

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije