Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Koning Salman, a new best friend?

10 maart 2015 - Een bekend Turks gezegde is ‘de enige vriend van een Turk is een andere Turk’. Dit wordt ondersteund door een poll van het PEW Onderzoek Centrum uit 2012, waarbij 78% van de Turken een positief beeld had van het eigen land. Uit een enquête van het PEW uit 2013 kwam naar voren  dat het beeld dat de meeste Turken hebben bij andere landen vooral negatief is. Israël was het land waarvoor Turken de grootste afkeer uitten, maar liefst 86% van de ondervraagden had een negatief beeld bij de voormalige strategische partner. Israël werd gevolgd door Iran (75%) en door de VS en Rusland (beide 73%). Het land dat het meest positieve reacties verwierf was Saoedi-Arabië, waarbij 26% van de Turken een positief beeld heeft.  

Deze positieve waardering voor Saoedi-Arabië werd de afgelopen periode niet ingegeven door goede diplomatieke betrekkingen met Riyad. Het bezoek dat president Erdoğan van 28 februari tot 2 maart aan Saudi Arabië bracht om met de nieuwe koning Abdul-Aziz al-Saud Salman te praten over regionale zaken werd door diplomaten geïnterpreteerd als een poging van Ankara om na jaren van achteruitgang weer een sterkere positie in het Midden-Oosten te verkrijgen. Voor de Turkse President bood het bezoek een mogelijkheid om te laten zien dat Turkije niet zo geïsoleerd is in de regio als zijn tegenstanders beweren.

Veel nieuwe gezichtspunten heeft Erdoğan tijdens zijn bezoek niet in kunnen brengen, de Saoediërs volgen immers hun eigen pragmatische koers op  het terrein van regionaal beleid. Bovendien hebben zij Turkije minder nodig dan de Turken hen. Koning Salman richt zich primair op Egypte, president al-Sisi was tegelijkertijd met Erdoğan op bezoek in Saudi Arabië. Sommigen denken daarom dat de Saoediërs proberen te bemiddelen tussen de twee landen. Het lijkt alsof de Egyptenaren openstaan voor betere banden met Turkije, maar Erdoğan liet desgevraagd weten dat er nog veel positieve stappen genomen moeten worden voordat hij zelfs maar al-Sisi wil ontmoeten. De Turkse president gaf aan dat zijn bezoek niet alleen gaat over Egypte, maar ook over Syrië, Palestina, Libië, Jemen en de strijd tegen terrorisme.

Saoedi-Arabië probeert samen met andere voornamelijk soennitische landen een blok te vormen tegen het sji’itsche Iran dat steeds meer invloed heeft op Irak, Syrië, Libanon en buurland Jemen. Om die reden hecht Riyad  veel waarde aan goede banden met Egypte en Turkije. Het zal niet de band met Egypte schaden door tegen Cairo in te gaan, zoals Turkije wel heeft gedaan. Erdoğan heeft echter in een interview gezegd dat de slechte relatie die Turkije heeft met Egypte niet de band met Saudi Arabië zal overschaduwen. Tijdens het bezoek van Erdoğan aan Riyad zijn beide landen het eens geworden over een plan waarbij ze de Syrische oppositie tegen president Assad meer zullen steunen. Koning Salman heeft ook aangegeven dat hij Ankara zal steunen om een no-fly zone boven Syrië in te stellen. 

Het plan van Turkije om de oppositie in Syrië te steunen zal van de VS niet veel steun krijgen, omdat die het IS probleem voorop stellen. Teneinde hun belangen veilig te stellen moet de VS twee van de drie grootmachten in het Midden-Oosten (Iran, Turkije en Israël) te vriend houden. Turkije wordt steeds minder interessant voor de VS, vanwege de binnenlandse controverse over bijvoorbeeld democratie en de verslechterende economie. In plaats daarvan lijkt het waarschijnlijk dat ze zich meer gaan richten op landen als Israël en Iran. De Israëlische minister-president Netanyahu gaf op 3 maart een toespraak in het Huis van Afgevaardigden in de VS waarin hij zich uitsprak tegen een deal over het nucleaire beleid van Iran. De nonchalante reactie van president Obama op de kritiek heeft laten zien dat hij vastberaden is om banden aan te halen met Iran. Dat land kan een belangrijke partner zijn in de strijd tegen ISIS, een rol die Turkije weigert zolang de VS hen niet steunen in hun streven de Syrische president al-Assad tot aftreden te dwingen. 

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije