Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Positieve energie uit Moskou

19 februari 2015 - De Russische plannen voor de South Stream-gasleiding (die door verschillende Europese landen zou lopen) zijn van de baan. In plaats daarvan zal een nieuwe gaspijplijn worden aangelegd die via de Zwarte Zee en over de Turks-Griekse grens heen loopt. De pijplijn zal een jaarlijkse capaciteit hebben van 63 biljoen kubieke meter gas, waarvan zo’n 14 biljoen kubieke meter voor Turkije bedoeld is. De rest wordt geleverd aan Zuid-Europa. Turkije zal inclusief deze nieuwe pijplijn de belangrijkste energietoevoerlijnen over haar grondgebied heen hebben lopen en kan zodoende uitgroeien tot een energiesupermacht, zonder dat het zelf over fossiele energievoorraden beschikt. In theorie kan Turkije via de energiemarkt uiteindelijk even veel invloed hebben op Europa als Saudi Arabië nu heeft. 

Het gaat economisch slecht met Rusland, omdat het minder olie kan afzetten in onder andere Europa. Europa neemt minder af in de hoop zo Rusland onder druk te kunnen zetten en de bemoeienis van Rusland met Oekraïne te kunnen beperken. Om dit verlies op te kunnen vangen, focust Rusland zich op de wapenexport en de bouw van nucleaire energiefaciliteiten in het buitenland. Het richt zich daarbij op het Midden-Oosten en op het gebied van energie ook op Turkije. Naast de gaspijplijn, zijn er ook plannen voor de gezamenlijke bouw van een kerncentrale in de Turkse provincie Akkuyu. In februari is besloten om nog 80 Turkse studenten naar Rusland te sturen voor een opleiding over nucleaire energie, naast de 300 studenten die er al zijn. De relatie tussen Rusland en Turkije is van groot belang voor Rusland, omdat Turkije lid is van de NAVO en niets voelt voor het steunen van de VS en Europa tegen Rusland wat betreft Oekraïne. Turkije weet dat de banden tussen Rusland en Europa zijn verslechterd en dat het afhankelijker is geworden van Ankara als afzetmarkt, wat het mogelijk maakt om de prijs van energie af te dingen. 

Het vetorecht dat Rusland heeft in de VN Veiligheidsraad maakt dat veel landen in het Midden-Oosten toch bereid zijn om rekening te houden met Rusland. Rusland heeft bewezen een trouwe bondgenoot te zijn. Het steunt Bashar al-Assad en weerhoudt de VN ervan om militair in te grijpen. Dit in tegenstelling tot de VS die 30 jaar lang heeft samengewerkt met Mubarak en hem vervolgens heeft laten vallen.

Rusland werkt samen met Turkije op het gebied van economie, maar ze zijn het op diplomatiek gebied niet altijd eens. Beide landen hebben een andere mening over de rol van Assad in Syrië en ze staan lijnrecht tegenover elkaar wat betreft president al-Sisi van Egypte. Moskou richt zich ook steeds meer op de Koerden die een belangrijke rol spelen in de strijd tegen de Islamitische Staat. De afgelopen jaren is Moskou relaties aangegaan met Koerden uit Iraaks Koerdistan, met als doel om Russische olie- en gasmaatschappijen in het gebied op te zetten. In december 2014 bezocht de Koerdische co-voorzitter van de Turkse partij HDP Selahattin Demirtaş Moskou. Dit was bijzonder, omdat Moskou officieel een beleid voert met landen in het Midden-Oosten waarbij het zich niet bemoeit met hun binnenlandse zaken of minderheden. Dermitaş gedroeg zich dan ook als een Turkse politicus. Hij gaf aan dat zijn partij voor een democratie is waarin alle etnische, religieuze en andere gemeenschappen en groepen gelijke toegang moeten hebben tot alle bronnen, zoals macht en gelijke rechten. Demirtaş gaf aan dat hij het gebrek aan communicatie tussen de Koerden en Rusland, als gevolg van de Koude Oorlog, wilde overbruggen. Zolang Turkije en Rusland hun diplomatieke verschillen opzij kunnen zetten, zullen beiden profiteren van de handel die ze samen drijven. Het lijkt erop dat ze dit op lange termijn van plan zijn, omdat ze het voornemen hebben geuit het bilaterale handelsvolume van $33 biljoen naar $100 biljoen in 2020 te doen stijgen.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije